کتابدار

میز مرجع دیجیتالی

ورود فن آوريها به کتابخانه، تأثير زيادي را بر شيوه خدمات دهي کتابخانه ها داشته و باعث تحول عميقي در آنها شده است. تغييراتي که اخيراً در فن آوريهاي رايانه اي و ارتباطي به خصوص در ايجاد و توسعه اينترنت رخ داده باعث گرديده که کتابداران روشهاي ارائه خدمات اطلاع رساني را بر مبناي آنها انتخاب کنند.

يکي از حوزه هاي متحول شده کتابخانه ها با توجه به پيشرفت و کاربرد فن آوري اطلاعاتي و ارتباطي در کتابخانه ها خدمات مرجع سنتي مي باشد. پيشرفت هاي اخير در وب جهان گستر، اينترنت، موتورهاي جستجو، توانايي ذخيره و پردازش بسيار بالاي فن آوري رايانه اي، افزايش تعداد انتشارات الکترونيکي، ايجاد پايگاههاي تخصصي اطلاعات و غيره زمينه ساز ايجاد و توسعه يک محيط مرجع وب مبنا با عناويني همچون ميز مرجع ديجيتالي يا مجازي شده است.

ميز مرجع ديجيتالي به عنوان يک نظام وب مبنا از طريق اينترنت و معمولاً از طریق پست الکترونيکي، پيغام دهي همزمان (گفتگوي اينترنتي)، فرم هاي وبي و هوش مصنوعي خدمات مرجع را ارائه مي دهد. در اين نظام، جستجوي پيوسته به عنوان جزئي از استاندارد خدمات مرجع محسوب مي شود که لازمه آن، فراگيري مهارتهاي تکنيکي بيشتر توسط کتابداران نسبت به قبل است. با توجه به کاربرد فن آوريهاي مختلف در خدمات مرجع، مدلهاي مختلفي از نظام هاي ارائه دهنده خدمات مرجع وب مبنا وجود دارد که مي توان چهار نمونه از آنها را نام برد:

مرجع غير همزمان

اين مدل ارتباطي شامل پست الکترونيکي و فرم وبي مي باشد. در اين نظام کاربرُ، سئوالات خود را از طريق يک فرم از قبل طراحي شده از طريق پست الکترونيکي به کتابخانه يا مرکز اطلاع رساني مورد نظر ارسال مي دارد و بعد از دريافت سؤال توسط کتابخانه، پاسخ نيز از همين شيوه به آدرس الکترونيکي کاربر ارسال مي شود.از آنجايي که اين گونه خدمات مبتني بر متن مي باشند،کاربر در پايان تعامل مرجع، گزارش مکتوب از کمک ارائه شده را در اختيار دارد که مي تواند در صورت نياز به آن مراجعه نمايد.

مرجع همزمان

یک نمونه رایج اين مدل، گفتگوي اينترنتي است که به صورت ارتباط همزمان و متن مبنا عمل مي کند. کاربر و متخصص اطلاعاتي به طور همزمان و به صورت تعاملي در باره موضوع بحث مي کنند و جواب نيز ممکن است به صورت همزمان داده شود و يا به فرصت ديگري موکول گردد

مرجع ويديويي

نمونه دیگر مدل ارتباطی مرجع همزمان مرجع ویدیویی است. در اين نظام کاربر و متخصص اطلاع رساني به طور همزمان و بر مبناي عناصر ديداري و شنيداري  با هم در ارتباط هستنددر اين مدل خدمات از طريق وب کم و ابزارهاي کنفرانس ويديويي ارائه مي گردد. مزيت اين مدل نسبت به ديگر مدلها اين است که متخصصان اطلاع رساني و کاربر تقريبا شبيه به يک محيط سنتي، حالات و حرکات همديگر را مي بينند و امکان انجام مصاحبه مرجع نيز به صورت همزمان وجود دارد.

 روباتها

بجز مورد آخر، در بقيه موارد حضور کتابدار به عنوان رابط مستقيم ميان کاربر و اطلاعات ضروري مي باشد.

یکی از معروفترين نمونه شناخته شده خدمت مرجع از طریق روبات ها،Ask Jeeves http://www.ask.com مي باشد.